Pojęcie hegemonii w realizmie

Najważniejszym aspektem Teorii Wielobiegunowego Świata (TMW) jest koncepcja kontrhegemonii po raz pierwszy sformułowana w kontekście Teorii Krytycznej Krytycznej Stosunków Międzynarodowych (IR). W przejściu od Teorii Krytycznej do Teorii Wielobiegunowego Świata, pojęcie to podlega również szczególnemu znaczeniu transformacji, które powinno być zbadane bardziej szczegółowo. Aby taka analiza była możliwa, należy najpierw przypomnieć główne stanowiska teorii hegemonii w ramach Teorii Krytycznej.
Chociaż koncepcja hegemonii w teorii krytycznej opiera się na teorii Antonio Gramsciego, konieczne jest odróżnienie stanowiska tego pojęcia w odniesieniu do gramscianizmu i neogramscianizmu od tego, jak jest rozumiane w realistycznej i neorealistycznej szkole IR.
Klasyczni realiści posługują się terminem „hegemonia” w sensie względnym i rozumieją go jako „faktyczną i istotną przewagę potencjalnej władzy dowolnego państwa nad potencjałem innego, często sąsiednich krajów”. Hegemonię można rozumieć jako zjawisko regionalne, ponieważ ustalenie, czy ten czy inny podmiot polityczny zostanie uznany za „hegemona”, zależy od skali. Tukidydes wprowadził sam ten termin, gdy mówił o Atenach i Sparcie jako hegemonach wojny peloponeskiej, a klasyczny realizm używa tego terminu w ten sam sposób do dnia dzisiejszego. Takie rozumienie hegemonii można określić jako „strategiczne” lub „względne”.
W neorealizmie „hegemonia” jest rozumiana w kontekście globalnym (strukturalnym). Główna różnica w stosunku do klasycznego realizmu polega na tym, że „hegemonii” nie można uznać za zjawisko regionalne. Zawsze ma charakter globalny. Na przykład neorealizm K. Waltza twierdzi, że równowaga dwóch hegemonii (w świecie dwubiegunowym) jest optymalną strukturą równowagi sił w skali świata. R. Gilpin uważa, że hegemonię można łączyć tylko z jednobiegunowością, czyli możliwe jest istnienie tylko jednego hegemona, który dziś funkcję pełnią USA.
W obu przypadkach realiści pojmują hegemonię jako środek potencjalnej korelacji między potencjałami różnych mocarstw państwowych.
Rozumienie hegemonii przez Gramsciego jest zupełnie inne i znajduje się na zupełnie przeciwnym polu teoretycznym. Aby uniknąć nadużywania tego terminu w IR, a zwłaszcza w TMW, konieczne jest zwrócenie uwagi na polityczną teorię Gramsciego, której kontekst jest uważany za główny priorytet w teorii krytycznej i TMW. Co więcej, taka analiza pozwoli nam wyraźniej dostrzec lukę pojęciową między teorią krytyczną a TMW.